Zawarcie umowy w obrocie gospodarczym i jej konsekwencje

Innym istotnym, aczkolwiek nie aż tak popularnym w praktyce przykładem jest norma (poprzednio zawarta w art. 810 k.c, a obecnie jej odpowiednik jest w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych z 22 maja 200 roku), iż milczenie ubezpieczyciela na ofertę złożoną mu przez ubezpieczającego, co do zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego po upływie 14 dni z dniem 15 prowadzi do zawarcia umowy i udzielenie przez ubezpieczyciela ochrony ubezpieczeniowej.

Zarazem przepisy prawa polskiego zasadniczo nie znają umowy warunkowej zawartej w trybie ofertowym, tj. nie uznaje się umowy za zawartą w przypadku, gdy oblat zgłosił do oświadczenia woli oferenta zastrzeżenia, uznając takie oświadczenie woli oblata za nową ofertę kierowaną do dotychczasowego oferenta, który staje się oblatem (por. art. 68).Wyjątek od tej zasady może występować jedynie pomiędzy przedsiębiorcami (por. art.68¹k.c.)

Negocjacje

Negocjacje nie polegają na wzajemnej wymianie ofert, chociaż zewnętrznie mogą być podobne do trybu regulowanego artykułem 67 kodeksu cywilnego. Tutaj nie występuje związanie negocjujących kontrahentów składanymi przez siebie wzajemnie oświadczeniami woli w trakcie rokowań. Zawarcie umowy następuje z chwilą przyjęcia przez negocjatorów zgodnego oświadczenia woli na temat wszystkich postanowień objętych negocjacjami, co uzasadnia tezę, iż pozostałe kwestie były dla stron nieistotne, co z kolei ubezskutecznia ewentualne próby powoływania się na pominięte w negocjacjach zagadnienia w celu unieważnienia kontraktu w tym trybie zawartego. Zarazem należy podkreślić obowiązującą od 25 września 2003r. regulację w zakresie odpowiedzialności za winę w kontraktowaniu (tzw.culpa in contrahendo).

Dodatkowo należy pamiętać o konsekwekcjach prawnych stanu faktycznego opisanego w art. 71 kodeksu cywilnego:

Art. 71. Ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do zawarcia umowy.

W kontekście powyższego art. należy zarazem zwrócić uwagę na art. 543 k.c., który właśnie takie wątpliwości z pewnością rozwiewa, powodując, iż w świetle prawa polskiego umieszczenie towaru w miejscu przeznaczonym do sprzedaży z oznaczeniem ceny oznacza ofertę skierowaną do potencjalnych kupujących.

Przetarg oraz aukcja

Dla praktyki gospodarczej procedurę zawarcia umowy , której znaczenie jest coraz większe, jest przetarg. Legis generali zawiera kodeks cywilny w artykułach: 70(1) - 70(5), także w odniesieniu do aukcji). Wobec procedur określonych np. w ustawie o zamówieniach publicznych wzmiankowane przepisy kodeksu cywilnego stanowią właśnie przepisy generalne, które nie znajdują zastosowania w razie odmiennej regulacji zawartej w przepisach szczegółowych (lex specialis derogat legi generali), por. odpowiednie przepisy ustawy o zamówieniach publicznych.

Odrębnie uwagę należy zwrócić na szczególny reżim odnoszący się do obrotu konsumenckiego, zgodnie z ideą wyrażoną w art. 22¹k.c. gdzie za konsumenta uznano osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej poza zakresem bezpośrednio związanym z działalnością zawodową oraz gospodarczą. W takiej sytuacji należy dodatkowo zwrócić uwagę na pozakodeksowe tryby zawarcia umowy wyrażone w przepisach poświęconych zawieraniu umów z konsumentami na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa – profesjonalisty.

Forma oświadczenia woli

W stosunku do konsekwencji poszczególnych sposobów zawarcia umowy należy zwrócić uwagę na istniejące w prawie polskim wymogi w zakresie formy składanych oświadczeń woli oraz związane z tym sankcje za ignorowanie tychże rygorów: rygor nieważności, rygor dowodowy oraz rygor dla osiągnięcia określonych skutków prawnych). Niewątpliwie stanowią one wyłom w zasadzie swobodnego wyrażania woli, kiedy to strony umowy jedynie powinny pamiętać o znaczeniu składanych przez siebie oświadczeń woli przez pryzmat trybu zawierania umowy. W zakresie wyjątków przewidzianych od tej zasady należy pamiętać przede wszystkim o artykułach 73 - 81 kodeksu cywilnego oraz o przepisach szczególnych, zawartych w kolejnych księgach kodeksu cywilnego. Reasumując zagadnienie formy oświadczenia woli, istotne dla zawierania umów gospodarczych, należy rozróżnić zwykłą formę pisemną od pozostałych szczególnych form, które z pisemnością w sposób oczywisty są związane: akt notarialny, urzędowe potwierdzenie podpisu oraz urzędowe potwierdzenie daty.

Zarazem należy pamiętać o liberalizacji rygoru dla celów dowodowych, co uczyniono z myślą o przedsiębiorcach, wzorując się generalnie na międzynarodowym prawie handlowym:

Art. 74 §3 Kodeksu cywilnego:

Przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami.

Art. 384 Kodeksu cywilnego

§ 1 Ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wiążą drugą stronę, jeżeli zostały jej doręczone przed zawarciu umowy.

§ 2 W razie gdy posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udziałem konsumentów, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego.

(...)

§ 4 Jeżeli jedna ze stron posługuje się wzorcem umowy w postaci elektronicznej, powinna udostępnić go drugiej stronie przed zawarciem umowy w taki sposób, aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności.

(...)

Zapraszamy po cenną wiedzę prawniczą na nasze szkolenia. Możemy zorganizować je również w Twojej Firmie uwzględniając specyfikę działalności.